burakarub

Yaya akışını izleyen peyzaj çeper

İstanbul’daki üç ayrı nokta için açılan Yaya Üst Geçitleri Fikir Projesi Yarışması’nda Fındıkzade mevkii kategorisinde birincilik ödülü alan projede önerilen yapı bir “peyzaj çeper” olarak tasarlanmış.

Fatih’teki Millet Caddesi, Zeytinburnu’nu Tarihi Yarımada’ya bağlayan ana aksı oluşturuyor. Ortada çift yönlü olarak işleyen tramvay yolu, bu aksa bağlanan diğer ara yol ve akslarla birlikte Tarihi Yarımada’nın trafik yükünün önemli bir kısmını taşıyor. Aks üzerinde Fındıkzade mevkiine gelindiğinde cadde diğer üç farklı yönden gelen ara akslarla birleşiyor. Bu nedenle bölgenin en önemli araç ve yaya kavşağını oluşturuyor. Yaya devinimlerini incelediğimizde, her yönden gelen ve farklı yönlere devam eden bir trafikle karşı karşıya kalıyoruz. Özellikle kavşak etrafındaki kaldırım ve üst geçit yoğun kullanılıyor. Çevredeki yapılar 25-30 metre arasında değişen sabit ve homojen yükseklikleri ile kavşağı kapatarak, ona bir meydan karakteri kazandırıyor. Ancak bu meydan/alana, motorlu araç ve tramvay hareketlerinin hakim olduğu gözlemleniyor. Çevrede yayalara ayrılan kaldırımlar yetersiz olduğu gibi yapıların zemin katlarında bulunan ticari aktivitelerin işgaline de uğruyor. Bölgenin yakın çevresine bakıldığında yeşil alanların eksikliği dikkat çekici. Gelişmiş birçok kent merkezinde olduğu gibi, kentsel yaşam kalitesine katkıda bulunan, kısa süreli dinlenme ve diğer aktivitelerin yapılabileceği küçük ölçekte bir çevre ve yeşil alan düzenlemesine ihtiyaç duyulduğu düşünüldü. Ancak Fındıkzade tramvay istasyonu merkez alınarak çizilen bir kilometrekarelik dairesel bir alan içinde böyle bir düzenlemeye olanak tanıyacak, kamuya ait boş alan bulunmuyor.

Yaya hareketleri göz önünde bulundurularak meydanın stratejik noktaları belirlendi. Bu noktalar arası, tramvay istasyonunun doğu ve batı yönlerinde birbirlerine yaya geçitleriyle bağlanıyor, orta noktada ise üst geçitle tramvay durağına bağlanıyor. Bununla beraber, yaya hareketini incelediğimizde, birçok kullanıcının var olan geçitlerin dışında, mesafeyi kısaltmak için araç trafiğine ayrılan alanları kullandığı gözlemleniyor. Bu izinsiz direkt yaya yolları (desire lines) önerilen kentsel stratejinin bazını oluşturuyor. Araç trafiğinin tamamen aradan kaldırıldığını kabul ederek, bu durumda oluşacak yaya trafiğinin öreceği hareket ağının simülasyonu yapıldı. Ardından yoğunluğun en yüksek olduğu noktalar arası

akslar ortaya çıkarılarak, yayaların ihtiyaç duyacağı en az hareket alanı belirlendi. Bu alan yerden ortalama altı metre havaya kaldırılarak, bir üst meydan oluşturuldu. Bu üst meydan farklı yönlerden gelen yaya trafiğinin yanı sıra, sabit ve hareketli ticari ve kültürel aktivitelerle zenginleştirildi. Millet Caddesi’nin iki yakası, ana ve yan akslardan gelen yaya trafiğinin akıcı şekilde seyrini sağlayacak şekilde birleştirildi. Bu üst meydan aynı zamanda bir peyzaj düzenlemesiyle kullanıcıların ihtiyaç duyduğu bir kent parkına dönüştürüldü. Üst meydan yer yer çevreden soyutlanırken, perspektifsel derinliğin bulunduğu akslar üzerinde görsel anlamda çevreyle ilişkilendirildi.

MİMARİ YAKLAŞIM

Mimari form kentsel sürekliliği vurgulayacak şekilde tasarlandı. Yaya trafiğinin yoğunlaştığı noktalar, kaldırım kotunda düz kollu merdivenler ile havaya kaldırıldı, bu sayede üst meydana girişler verildi. Yapının formu yaya aksları baz alınarak oluşturuldu. Keskin köşeler, yaya hareketlerinin birbirleriyle çakışmasını ve kendi aralarındaki geçişleri kolaylaştırmak amacıyla yumuşatıldı. Eğrisel çizgiler aynı zamanda kullanıcıların perspektiflerini açmakta ve gidecekleri istikamete yönelmelerini kolaylaştırmakta. Meydan dış ve iç cepheleri, bir “peyzaj çeper” olarak düşünüldü. Bu peyzaj çeper birçok noktada şeffaflaşarak, meydan alt kotla ve kentsel derinlik ile ilişkilendirildi. Cephenin etrafında bulunan taşıyıcı sistemin iç kısmında, bitkilerin ekilebileceği kesintisiz bir saksı sistemi oluşturuldu. Peyzaj çeperde asma, sarmaşık ve benzeri bitkiler kullanılması öngörüldü. Bu peyzaj düzenlemesinde damla sulama sistemi kullanılması önerildi. Meydan üzerinde açılan deliklere, alt kotta bulunan tramvay istasyonuna inen merdivenler asıldı. Millet Caddesi’nin iki yakası ve orta alanda bulunan peronlara varmak isteyen engelli yayalar, değişik noktalarda konumlandırılmış asansörleri kullanabiliyorlar.

Aydınlatma elemanları peyzaj düzenlemesi içinde gömülü olarak düşünüldü. Akşamları peyzaj çeper, hem içeriden hem de dışarıdan lateral olarak aydınlatılacak. Meydanın alt kısmındaki kolon başlarına entegre edilecek aydınlatmalar, endirekt olarak tramvay peronunu ışıklandıracak. Ayrıca, peron üzerinde noktasal olarak direkt aydınlatma da öngörüldü. Üst meydanda ise yerden aydınlatma ile yayaların yürüdüğü akslar belirgin hale getirilirken, yaya hareketlerinin “altı çizilmiş” olacak. !